De Giant, Luchtballon
Archives photographiques (Médiathèque de l'Architecture et du Patrimoine)
© CNM
Verschillende grote portals laten ons kennismaken met beelden van de aarde gezien vanuit de lucht. Deze mooie collecties tonen ons hoe luchtfotografie decennialang gebruikt is als cartografisch beheersinstrument en voor het vastleggen van een voortdurend veranderend landschap en van overblijfselen van voor het blote oog onzichtbare archeologische vindplaatsen.
1. Het begin van de luchtfotografie
De eerste luchtfoto werd in 1858 genomen door de Franse fotograaf Nadar uit een ballon op 80 meter hoogte. Hierna werden met ballonen aan het begin van de twintigste eeuw in Europa veel luchtfoto's gemaakt van monumenten: bijvoorbeeld van Stonehenge in Engeland, of van Rome en Ostia in Italië.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden luchtfoto's systematisch gebruikt om troepenbewegingen op de grond vanuit de lucht te volgen en aan te sturen. Al vanaf het begin ontdekten Engelse, Duitse en Franse militairen monumenten uit de oudheid in de woestijn en de semi-aride gebieden aan de rand van het oostelijk Middellandse Zeegebied. In Syrië maakte de jezuiet Poidebard tussen 1925 en 1942 bijzondere foto's.
In 1922 was in Engeland O.G.S. Crawford de eerste, die nagenoeg geëgaliseerde archaeologische vindplaatsen traceerde in gebieden waar landbouw het ontdekken van dergelijke lokaties bemoeilijkte. Crawford’s foto's onthulden de “ghosts of Wessex”, spoken uit het verleden, die grote opwinding veroorzaakten bij publicatie.
Roger Agache, Noyelles-sur-Mer, (Somme), luchtopname van een begraafplaats uit de Bronstijd
© Ministère de la Culture / R. Agache
2. Van de pioniers tot de dag van vandaag
De meest opmerkelijke foto's werden na 1939 genomen door Professor John Kenneth Saint-Joseph. Na de Tweede Wereldoorlog bleef hij met de vliegtuigen van de Royal Air Force vliegen. Tot aan 1980 ging Saint-Joseph, geassisteerd door een goed getrainde piloot, door met fotograferen aan boord van een speciaal uitgerust vliegtuig van de Universiteit van Cambridge, wat geresulteerd heeft in honderdduizenden zwart-wit foto's. Hij specialiseerde zich in het fotograferen van opgravingen van Romeinse legerkampen.
In Frankrijk ontstond in de jaren vijftig een eerste generatie van onderzoekers die van luchtfotografie gebruik maakten, zoals Roger Agache (geboren in 1926), die tot op de dag van vandaag consistent en gepassioneerd het noorden van Frankrijk onderzoekt. Zijn opmerkelijke 'veldtochten' hebben ons begrip van het pre-Romeinse en Romeinse Somme-gebied sterk vergroot. Als auteur van vele publicaties op het terrein, ontwikkelde hij een speciale methodologie voor bodemonderzoek vanuit de lucht. Agache gaf zijn collectie van meerdere duizenden uitzonderlijke luchtopnamen aan het Franse Ministerie van Cultuur.
- Agache collecties op Michael-fr
- Agache collecties op Mémoire
- Roger Agache website ondere redactie van het Franse ministerie van Cultuur: luchtarchaeologie in Noord Frankrijk
Een andere Franse pionier was Roger Henrard (1900-1975). Als uitzonderlijk goede piloot en getalenteerd beeldjager fotografeerde hij vliegend heel Frankrijk. Henrard kreeg zelfs toestemming van de autoriteiten om over Parijs te vliegen. De erfgoedinstellingen die delen van zijn collecties bewaren, hebben foto's van de regio's Centre en Poitou-Charentes, de departementen van de Somme en Orne en de steden Angers en Elbeu gedigitaliseerd.
Roger Henrard, Château de Chenonceaux (Indre-et-Loire), luchtfoto genomen in 1955
© Inventaire général, ADAGP
In Brittannië
De rijke schat aan luchtfoto's die door de Royal Air Force na de Tweede Wereldoorlog voor kaartenmaker Ordnance Survey genomen werden, zijn aangevuld met recente surveys in opdracht van lokale overheden. Deze foto's worden algemeen voor onderzoek door archeologen gebruikt en nationale collecties worden onderhouden door erfgoedinstellingen in Engeland, Schotland, Wales and Noord Ierland. De Norfolk County Council heeft luchtopnamen uit 1946 en 1988 van het graafschap gedigitaliseerd.
Een aantal regionaal gevestigde, archeologische luchtfotografen zijn sinds de jaren vijftig in Engeland actief geweest. Sommige van hun foto's zijn gedigitaliseerd en online beschikbaar. Zo zijn bij voorbeeld de foto's van Norman McCord beschikbaar via SINE.
Foto's van Paul Gilman en anderen zijn online beschikbaar via ‘Unlocking Essex’s Past’, een dienst die door de Essex County Council wordt beheerd als deel van het 'East of England Sense of Place' project.
Tivoli, blad IGM 150 Villa Hadriana, infraroodopname in kleur, jaren 70
© ICCD /Aerofototeca
In Italië
Aerofototeca (het Italiaanse Luchtfoto-archief) werd in 1958 onder auspiciën van het Ministerie voor Onderwijs opgericht om een bijdrage te leveren aan begrip en behoud van het landschappelijk, architecturaal, archeologisch en kunstzinnig nationaal erfgoed. Aerofototeca, dat sinds 1973 deel uitmaakt van het Ufficio Centrale del Catalogo, richtte zich oorspronkelijk op archeologisch onderzoek voordat het zijn activiteiten verbreedde tot landschapsverkenning in zijn geheel. Reeds meerdere jaren heeft Aerofoteca een beleid ontwikkeld voor de aanschaf van oude luchtfotocollecties.
In Polen