The Giant, Αερόστατο
Φωτογραφικό αρχείο (Médiathèque de l'Architecture et du Patrimoine)
© CNM
Πολλές μεγάλες διαδικτυακές πύλες μάς δίνουν την δυνατότητα να εξοικειωθούμε με εικόνες της γης από ψηλά. Αυτές οι εξαιρετικές συλλογές δείχνουν τον τρόπο που χρησιμοποιήθηκαν για πολλές δεκαετίες οι αεροφωτογραφίες για να δείξουν τις συνεχείς εναλλαγές του τοπίου, να αποκαλύψουν κατάλοιπα αρχαιολογικών χώρων, άγνωστων από επιτόπιες έρευνες, καθώς και να αποτελέσουν εργαλείο ελέγχου του εδάφους.
1. Οι πρώτες αεροφωτογραφίες
Η λήψη της πρώτης αεροφωτογραφίας έγινε το 1858 από το Γάλλο φωτογράφο Nadar, από ένα αερόστατο σε ύψος 80 μέτρων. Στην συνέχεια πολλοί φωτογράφοι στην Ευρώπη, στις αρχές του 20ού αιώνα, φωτογράφησαν διάφορα μνημεία από αερόστατα· λόγου χάριν το Stonehenge στη Βρετανία, καθώς και τη Ρώμη και την Όστια στην Ιταλία.
- Συλλογές του εργαστηρίου του Nadar στην γαλλική πύλη Michael
- Συλλογές του εργαστηρίου του Nadar στη βάση δεδομένων Mémoire
Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-18) οι αεροφωτογραφίες χρησιμοποιήθηκαν συστηματικά για την καθοδήγηση των στρατευμάτων στην ξηρά και στον αέρα. Από την πρώτη στιγμή, στα σύνορα της Ανατολικής Μεσογείου, στην έρημο και σε ημιάγονες περιοχές, Άγγλοι, Γερμανοί και Γάλλοι στρατιώτες ανακάλυπταν αρχαία μνημεία. Στην Συρία ο Ιησουΐτης Poidebard έκανε εξαιρετικές λήψεις μεταξύ των ετών 1925 και 1942.
Το 1922 στο Ηνωμένο Βασίλειο ο O.G.S. Crawford εντόπισε πρώτος αρχαιολογικούς χώρους εντελώς ισοπεδωμένους σε περιοχές, όπου οι γεωργικές εργασίες καθιστούσαν δύσκολη την ανακάλυψή τους. Οι φωτογραφίες του Crawford αποκάλυψαν τα «Πνεύματα του Wessex» (αγγλοσαξωνικού βασιλείου της νοτιοδυτικής Βρετανίας από τον 6ο έως τον 9ο αι.), φαντάσματα από το παρελθόν, και προκάλεσαν μεγάλη αίσθηση όταν δημοσιεύτηκαν.
Roger Agache, Noyelles-sur-Mer, (Somme), αεροφωτογραφία ταφικού περιβόλου της Εποχής του Χαλκού.
© Ministère de la Culture / R. Agache
2. Από τους πρωτοπόρους μέχρι σήμερα
Οι πιο αξιόλογες φωτογραφίες ελήφθησαν από τον Καθηγητή John Kenneth Saint-Joseph μετά το 1939. Μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου συνέχισε τις πτήσεις με τα αεροπλάνα της Royal Air Force. Εκείνη την περίοδο και μέχρι το 1980, πετώντας με ένα ειδικά εξοπλισμένο αεροπλάνο του Πανεπιστημίου του Cambridge και με τη βοήθεια ενός καλά εκπαιδευμένου πιλότου, ο Saint-Joseph συνέχισε να βγάζει εκατοντάδες χιλιάδες ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Πιο εξειδικευμένα ασχολήθηκε με τη φωτογράφηση ανασκαφών σε ρωμαϊκά στρατόπεδα.
Έρευνες πραγματοποιήθηκαν επίσης στην Γερμανία (από τον Irwin Scollar και τον Otto Braasch), στο Βέλγιο (από τον Charles Léva) και πιο πρόσφατα στην Ιταλία, την Ισπανία, την Ολλανδία, τη Ρουμανία, την Ελβετία, το Λουξεμβούργο και τη Σουηδία.
Στην Γαλλία εμφανίστηκε τη δεκαετία του ’50 μία νέα γενιά μεταλλοδιφών αέρα αρχαιολόγων «εξ αέρος», συμπεριλαμβανομένου του Roger Agache (γεννηθείς το 1926), ο οποίος εξερεύνησε τη βόρεια Γαλλία με πάθος και επιμονή, ως σήμερα. Οι αξιόλογες εναέριες εξερευνήσεις του συνέβαλαν στην κατανόηση της προ-Ρωμαϊκής και της Ρωμαϊκής Somme (γεωγραφικού διαμερίσματος της βόρειας Γαλλίας). Συντάκτης πολλών δημοσιεύσεων, ανέπτυξε μία μεθοδολογία για την εναέρια εξερεύνηση. Ο Agache δώρισε τη συλλογή του από χιλιάδες εξαιρετικές αεροφωτογραφίες στο Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας.
- Συλλογές του Αgache στη γαλλική πύλη Michael
- Συλλογές του Αgache στη βάση δεδομένων Mémoire
- Ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού της Γαλλίας για τον Roger Agache: Εναέρια Αρχαιολογία στη Βόρεια Γαλλία
Ένας ακόμα Γάλλος πρωτοπόρος, ο Roger Henrard (1900-1975), εξαιρετικός πιλότος και λάτρης της καλής φωτογραφίας, πραγματοποίησε πτήσεις και φωτογράφησε ολόκληρη τη Γαλλία. Κατόρθωσε να πάρει άδεια πτήσης ακόμα και επάνω από το Παρίσι. Ο Οργανισμός Heritage Services, που διατηρεί τμήματα των συλλογών του, έχει ψηφιοποιήσει τις αεροφωτογραφίες των περιοχών του Centre και του Poitou-Charentes, των γεωγραφικών διαμερισμάτων της Somme και της Orne και των πόλεων Angers και Elbeu.
Roger Henrard, Château de Chenonceaux (Indre-et-Loire), αεροφωτογραφία του 1955
© Inventaire général, ADAGP
Βρετανία
Η πλούσια κληρονομιά αεροφωτογραφιών της Royal Air Force μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με σκοπό τη χαρτογράφηση των περιοχών από την Ordnance Survey (βρετανικός οργανισμός χαρτογράφησης) συμπληρώθηκε από πρόσφατες έρευνες, που διεξήγαγαν τοπικές αρχές. Οι αεροφωτογραφίες αυτές χρησιμοποιούνται ευρέως από αρχαιολόγους για έρευνες, ενώ παράλληλα εθνικές συλλογές φυλάσσονται από φορείς πολιτιστικής κληρονομιάς στην Αγγλία, τη Σκωτία, την Ουαλία και τη βόρεια Ιρλανδία. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση του Norfolk County έχει ψηφιοποιήσει τις φωτογραφίες εναέριων ερευνών του νομού, που πραγματοποιήθηκαν το 1946 και το 1988.
Στη Βρετανία δραστηριοποιούνται τοπικά από τη δεκαετία του ’50 αρκετοί φωτογράφοι εναέριας αρχαιολογικής έρευνας. Κάποιες από τις αεροφωτογραφίες έχουν ψηφιοποιηθεί και είναι διαθέσιμες στο Διαδίκτυο. Παραδείγματος χάριν, οι φωτογραφίες του Norman McCord είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα SINE (Structural Images of the North East).
- SINE: Εικόνες δομικών κατασκευών της βορειοανατολικής Βρετανίας στη βρετανική πύλη Michael
- Ιστοσελίδα
Οι φωτογραφίες του Paul Gilman και άλλων είναι διαθέσιμες στο Διαδίκτυο μέσω του “Unlocking Essex’s Past” («Ξεκλειδώνοντας το παρελθόν του Essex»), μίας υπηρεσίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Essex County, που αποτελεί τμήμα τού έργου Sense of Place και στοχεύει στον εμπλουτισμό του εκπαιδευτικού υλικού στα σχολεία, για την ανατολική Αγγλία.
Tivoli, feuille IGM 150
Villa Hadriana, υπέρυθρη φωτογραφία με χρώμα, δεκαετία του ’70
© ICCD /Aerofototeca
Ιταλία
Το Αρχείο Αεροφωτογραφιών Aerofototeca ιδρύθηκε το 1958 στο Υπουργείο Παιδείας της Ιταλίας, για να συμβάλει στην κατανόηση και προστασία της περιβαλλοντικής, αρχιτεκτονικής, αρχαιολογικής και καλλιτεχνικής εθνικής κληρονομιάς. Το αρχείο αυτό, που από το 1973 αποτελεί τμήμα της υπηρεσίας Ufficio Centrale del Catalogoαρχικά εστίασε σε αρχαιολογικές έρευνες, κατόπιν όμως επέκτεινε τις δραστηριότητές του στοχεύοντας στη συνολική γνώση του τοπίου. Για αρκετά χρόνια το αρχείο Aerofototeca ακολουθούσε πολιτική απόκτησης παλαιών συλλογών από αεροφωτογραφίες.
Σχετικές ιστοσελίδες:
- http://www.iccd.beniculturali.it/istituto/aerofototeca.html
- http://www.iccd.beniculturali.it/servizi/aerofototeca.html
- http://www.iccd.beniculturali.it/standard/fotoaeree.html
In Poland